శ్రీశైలం శ్రీ భ్రమరాంబ మల్లికార్జున స్వామి ఆలయం - జ్యోతిర్లింగం, శక్తిపీఠం, యాత్రా వివరాలు | Srisailam Temple Guide in Telugu

శ్రీశైలం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని నంద్యాల జిల్లాలో, నల్లమల అడవుల మధ్య కృష్ణా నది ఒడ్డున ఉన్న మహా పుణ్యక్షేత్రం. ఇక్కడ శివుడు శ్రీ మల్లికార్జున స్వామిగా, పార్వతీదేవి శ్రీ భ్రమరాంబికగా కొలువై ఉన్నారు. ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటిగా, అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో ఒకటిగా - రెండూ ఒకే ప్రాంగణంలో ఉండటం శ్రీశైలానికి ఉన్న అరుదైన విశేషం. "శ్రీశైల శిఖరం దృష్ట్వా పునర్జన్మ న విద్యతే" - శ్రీశైల శిఖరాన్ని దర్శించినంత మాత్రాన పునర్జన్మ ఉండదని పెద్దలు చెబుతారు.

స్థల పురాణం

శ్రీశైలానికి సంబంధించి అనేక పురాణ గాథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

కుమారస్వామి కథ

శివపార్వతుల కుమారులైన వినాయకుడు, కుమారస్వామి మధ్య ఎవరు ముందుగా వివాహం చేసుకోవాలనే విషయంలో పోటీ జరిగింది. భూప్రదక్షిణ చేసి ముందుగా వచ్చినవారికే వివాహం అని నిర్ణయించారు. కుమారస్వామి నెమలిపై బయలుదేరగా, వినాయకుడు తల్లిదండ్రుల చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసి, తల్లిదండ్రులే సమస్త లోకాలని చెప్పి గెలిచాడు. తిరిగి వచ్చిన కుమారస్వామి నిరాశతో క్రౌంచ పర్వతానికి వెళ్లిపోయాడు. కుమారుని చూడటానికి శివపార్వతులు ఇక్కడికి వచ్చి కొలువైనారని ఒక కథనం.

మల్లికార్జునుడు అనే పేరు

చంద్రవతి అనే రాజకుమారి ఈ అడవిలో తపస్సు చేస్తూ ఒక కపిల గోవు ప్రతిరోజూ ఒక శిలపై పాలు స్రవించడం గమనించిందట. ఆ శిల స్వయంభూ లింగమని తెలుసుకుని, ప్రతిరోజూ మల్లె పూలతో (మల్లిక) పూజించింది. అందుకే స్వామికి "మల్లికార్జునుడు" అనే పేరు వచ్చిందని స్థానిక సంప్రదాయం.

భ్రమరాంబిక

అరుణాసురుడు అనే రాక్షసుడు రెండు కాళ్లు, నాలుగు కాళ్ల ప్రాణుల చేతిలో మరణం ఉండకూడదని వరం పొందాడు. దేవతల ప్రార్థన మేరకు పార్వతీదేవి ఆరు కాళ్ల భ్రమరాలు (తుమ్మెదలు) రూపంలో అసంఖ్యాకంగా వచ్చి ఆ రాక్షసుడిని సంహరించిందని, అందుకే అమ్మవారిని భ్రమరాంబ అంటారని పురాణ కథనం. ఆలయంలో చెవి ఆనించి వింటే ఇప్పటికీ భ్రమర నాదం వినిపిస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం.

చరిత్ర

శ్రీశైలం ప్రస్తావన శాతవాహనుల కాలపు శాసనాల్లోనూ కనిపిస్తుందని చరిత్రకారులు చెబుతారు. ఇక్ష్వాకులు, చాళుక్యులు, కాకతీయులు, రెడ్డి రాజులు, విజయనగర రాజులు ఈ క్షేత్రాన్ని అభివృద్ధి చేశారు. రెడ్డి రాజుల కాలంలో కొండకు మెట్ల మార్గం, మండపాలు నిర్మించారు. విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో ఆలయ ప్రాకారాలు, గోపురాలు వైభవంగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. ఛత్రపతి శివాజీ శ్రీశైలాన్ని దర్శించి ఉత్తర గోపురాన్ని నిర్మించాడని, అందుకే దాన్ని "శివాజీ గోపురం" అంటారని ప్రతీతి. ఆది శంకరాచార్యులు ఇక్కడే "శివానందలహరి" రచించారని, భ్రమరాంబ అమ్మవారిపై "భ్రమరాంబాష్టకం" చెప్పారని సంప్రదాయ విశ్వాసం.

ఆలయ విశేషాలు

• స్పర్శ దర్శనం: అనేక జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రాల్లాగే, శ్రీశైలంలో కూడా నిర్దిష్ట సమయాల్లో భక్తులు స్వయంగా స్వామి లింగాన్ని తాకి అభిషేకం చేసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. సమయాలు, టికెట్ల వివరాలు ఆలయ నిబంధనల ప్రకారం మారుతుంటాయి.
• ప్రాకార శిల్పాలు: ఆలయ బయటి ప్రాకార గోడలపై రామాయణ, మహాభారత, శివపురాణ ఘట్టాలను చెక్కిన అపురూప శిల్పాలు ఉన్నాయి.
• ముఖ మండపం: సూక్ష్మమైన శిల్పకళతో కూడిన స్తంభాల మండపం.
• వృద్ధ మల్లికార్జున లింగం, సహస్ర లింగం, మర్రి చెట్టు వంటి ఉపాలయాలు కూడా ప్రాంగణంలో ఉన్నాయి.

శ్రీశైలం చుట్టూ దర్శనీయ స్థలాలు

1. సాక్షి గణపతి: శ్రీశైల యాత్ర చేసినట్లు సాక్ష్యం రాసుకునే గణపతి అని భక్తుల నమ్మకం. ఆలయానికి వచ్చేటప్పుడు లేదా వెళ్ళేటప్పుడు దర్శించుకుంటారు.
2. శిఖరేశ్వరం: శ్రీశైలంలో అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశం. ఇక్కడి నుండి ఆలయ శిఖరాన్ని దర్శించుకోవడం పుణ్యప్రదమని నమ్మకం.
3. పాతాళగంగ: కృష్ణా నదికి దిగి పుణ్యస్నానం చేసే ప్రదేశం. మెట్ల మార్గంతో పాటు రోప్‌వే సదుపాయం కూడా ఉంది.
4. హటకేశ్వరం, పాలధార-పంచధార: ఆది శంకరులు తపస్సు చేశారని చెప్పే ప్రశాంత ప్రదేశాలు.
5. శ్రీశైలం ఆనకట్ట: కృష్ణా నదిపై నిర్మించిన పెద్ద జలాశయం. వర్షాకాలంలో గేట్లు ఎత్తినప్పుడు దృశ్యం అద్భుతంగా ఉంటుంది.
6. అక్కమహాదేవి గుహలు: కృష్ణా నదిలో పడవ ప్రయాణం ద్వారా చేరుకునే సహజ గుహలు.

ముఖ్య ఉత్సవాలు

• మహాశివరాత్రి బ్రహ్మోత్సవాలు: శ్రీశైలంలో అత్యంత వైభవంగా జరిగే ఉత్సవం. లింగోద్భవ కాల అభిషేకం, పాగాలంకరణ, స్వామి-అమ్మవార్ల కళ్యాణం చూడటానికి లక్షలాది భక్తులు వస్తారు.
• ఉగాది ఉత్సవాలు: కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర నుండి పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు కాలినడకన వస్తారు.
• కార్తీక మాసం: కార్తీక సోమవారాలు, కార్తీక పౌర్ణమి రోజుల్లో దీపారాధన, లక్ష దీపోత్సవం జరుగుతాయి.
• దసరా నవరాత్రులు: భ్రమరాంబ అమ్మవారికి రోజుకో అలంకారం.

శ్రీశైలానికి ఎలా చేరుకోవాలి?

• రోడ్డు: హైదరాబాద్ నుండి సుమారు 210-215 కిలోమీటర్లు (శ్రీశైలం హైవే, మన్ననూర్-దోమలపెంట మీదుగా). కర్నూలు, నంద్యాల, విజయవాడ, గుంటూరుల నుండి APSRTC, TGSRTC బస్సులు ఉన్నాయి.
• రైలు: సమీప రైల్వే స్టేషన్ మార్కాపురం రోడ్ (సుమారు 80-90 కి.మీ.). కర్నూలు, నంద్యాల స్టేషన్ల నుండి కూడా బస్సులు దొరుకుతాయి.
• విమానం: సమీప విమానాశ్రయం హైదరాబాద్ రాజీవ్ గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం.

ముఖ్య గమనిక: హైదరాబాద్-శ్రీశైలం మార్గం అమ్రాబాద్ టైగర్ రిజర్వ్ అటవీ ప్రాంతం గుండా వెళ్తుంది. వన్యప్రాణుల రక్షణ కోసం రాత్రి వేళల్లో అటవీ చెక్‌పోస్టుల వద్ద వాహనాల రాకపోకలపై ఆంక్షలు ఉంటాయి. ప్రయాణ సమయాన్ని ముందుగానే ప్లాన్ చేసుకోండి.

యాత్రికులకు సూచనలు

• స్పర్శ దర్శనానికి సంప్రదాయ దుస్తులు తప్పనిసరి - పురుషులకు పంచె/ధోతీ, స్త్రీలకు చీర లేదా చుడీదార్.
• దర్శనం, సేవా టికెట్లు, వసతి కోసం శ్రీశైల దేవస్థానం అధికారిక వెబ్‌సైట్ srisailadevasthanam.org ను మాత్రమే ఉపయోగించండి.
• మహాశివరాత్రి, కార్తీక మాసం, వారాంతాల్లో రద్దీ చాలా ఎక్కువ; వసతి ముందుగానే బుక్ చేసుకోండి.
• అటవీ ప్రాంతం కాబట్టి ప్లాస్టిక్ వాడకం తగ్గించండి, వన్యప్రాణులకు ఆహారం వేయకండి.
• కోతులు ఎక్కువగా ఉంటాయి - ప్రసాదం, సంచులు జాగ్రత్తగా ఉంచుకోండి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

శ్రీశైలం ఏ జిల్లాలో ఉంది?
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని నంద్యాల జిల్లాలో (2022 జిల్లాల పునర్విభజనకు ముందు కర్నూలు జిల్లాలో) ఉంది.

జ్యోతిర్లింగం, శక్తిపీఠం రెండూ ఒకే చోట ఉన్న క్షేత్రాలు ఏవి?
శ్రీశైలంలో మల్లికార్జున జ్యోతిర్లింగం, భ్రమరాంబ శక్తిపీఠం రెండూ ఒకే ప్రాంగణంలో ఉండటం విశేషంగా చెప్పుకుంటారు.

శ్రీశైలం దర్శనానికి ఒక రోజు సరిపోతుందా?
ప్రధాన ఆలయ దర్శనానికి ఒక రోజు సరిపోతుంది. పాతాళగంగ, శిఖరేశ్వరం, ఆనకట్ట వంటి ప్రదేశాలు కూడా చూడాలంటే రెండు రోజులు ప్లాన్ చేసుకోవడం మంచిది.

ముగింపు

ప్రకృతి సౌందర్యం, ఆధ్యాత్మిక శక్తి, చారిత్రక వైభవం - మూడూ కలిసిన అరుదైన క్షేత్రం శ్రీశైలం. మహాశివరాత్రి రోజు పఠించవలసిన మహామృత్యుంజయ మంత్రం గురించి తెలుసుకోవాలంటే మా మహామృత్యుంజయ మంత్రం వ్యాసం చదవండి.

ఓం నమః శివాయ.