బోనాలు - తెలంగాణ ఆషాఢ మాస పండుగ, చరిత్ర, ఆచారాలు, పోతరాజు, రంగం | Bonalu Festival in Telugu

బోనాలు తెలంగాణ ప్రజల ఆత్మ, సంస్కృతికి అద్దం పట్టే పండుగ. ఆషాఢ మాసంలో హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్ జంట నగరాలతో పాటు తెలంగాణ అంతటా గ్రామ దేవతలైన మహంకాళి, ఎల్లమ్మ, పోచమ్మ, మైసమ్మ, పెద్దమ్మ, డొక్కాలమ్మ వంటి అమ్మవార్లకు భక్తులు బోనాలు సమర్పిస్తారు. తలపై అలంకరించిన బోనం కుండలతో మహిళలు, డప్పుల దరువుకు నాట్యం చేసే పోతరాజులు, వీధి వీధినా వేపాకు తోరణాలు - బోనాల సందడి ఒక అద్భుతమైన దృశ్యం. 2014లో తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావం తర్వాత బోనాలను అధికారిక రాష్ట్ర పండుగగా ప్రకటించారు.

బోనం అంటే ఏమిటి?

"బోనం" అనే పదం "భోజనం" నుండి వచ్చిందని చెబుతారు. అమ్మవారికి సమర్పించే భోజనమే బోనం. కొత్త మట్టి కుండ లేదా ఇత్తడి/రాగి కుండలో అన్నం, పాలు, బెల్లం (కొందరు పెరుగు, ఉల్లిపాయలు కూడా) కలిపి వండుతారు. కుండకు పసుపు, కుంకుమ, సున్నంతో అలంకరించి, వేపాకు రెమ్మలు కట్టి, పైన మూతపై దీపం వెలిగిస్తారు. మహిళలు సంప్రదాయ చీరలు ధరించి ఈ బోనాన్ని తలపై పెట్టుకుని, డప్పు వాయిద్యాలతో ఊరేగింపుగా ఆలయానికి తీసుకెళ్లి అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు.

బోనాల చరిత్ర, నేపథ్యం

ఆషాఢ మాసంలో అమ్మవారు పుట్టింటికి వస్తుందని, ఆమెకు కూతురికి పెట్టినట్లు ప్రేమతో భోజనం పెట్టాలనే భావనతో బోనాలు సమర్పిస్తారని ప్రజల నమ్మకం. వర్షాకాలం ప్రారంభంలో అంటువ్యాధులు ప్రబలే సమయంలో గ్రామ దేవతలు ప్రజలను కాపాడాలని ప్రార్థించే ఆచారం ఇది. సికింద్రాబాద్ ఉజ్జయిని మహంకాళి ఆలయ చరిత్ర ప్రకారం, 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో జంట నగరాల్లో కలరా వ్యాధి ప్రబలినప్పుడు, ఉజ్జయిని మహంకాళి భక్తుడైన ఒక సైనికుడు అమ్మవారికి మొక్కుకుని, వ్యాధి తగ్గిన తర్వాత ఇక్కడ ఆలయం నిర్మించాడని చెబుతారు. అప్పటి నుండి ఏటా బోనాలు సమర్పించే ఆచారం కొనసాగుతోందని ప్రతీతి.

వేపాకుకు క్రిమిసంహారక గుణాలు ఉన్నాయని ఆయుర్వేదం చెబుతుంది. వర్షాకాలంలో ఇళ్లకు వేపాకు తోరణాలు కట్టడం, పసుపు నీళ్లు చల్లడం వెనుక ఆరోగ్య దృష్టి కూడా ఉందని పెద్దలు వివరిస్తారు.

బోనాల క్రమం - ఆషాఢ మాసం ఆదివారాలు

హైదరాబాద్‌లో బోనాలు ఒక నిర్దిష్ట క్రమంలో జరుగుతాయి:

1. గోల్కొండ బోనాలు: ఆషాఢ మాసం మొదటి ఆదివారం (లేదా మొదటి గురువారం/ఆదివారం) గోల్కొండ కోటలోని శ్రీ జగదాంబిక (ఎల్లమ్మ) ఆలయంలో బోనాలు ప్రారంభమవుతాయి.
2. సికింద్రాబాద్ ఉజ్జయిని మహంకాళి బోనాలు (లష్కర్ బోనాలు): తర్వాతి ఆదివారాల్లో సికింద్రాబాద్‌లో అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి; ప్రభుత్వం తరఫున పట్టువస్త్రాలు సమర్పిస్తారు.
3. లాల్ దర్వాజ సింహవాహిని మహంకాళి బోనాలు: పాతబస్తీలో జరిగే బోనాలు.
4. ముగింపు: చివరి ఆదివారం మళ్ళీ గోల్కొండలో బోనాలతో ఉత్సవాలు ముగుస్తాయి.

ఖచ్చితమైన తేదీలను ప్రతి సంవత్సరం ఆలయ కమిటీలు, తెలంగాణ దేవాదాయ శాఖ ప్రకటిస్తాయి. 2027 తేదీలు ప్రకటించిన తర్వాత ఈ పేజీని నవీకరిస్తాము.

బోనాల ముఖ్య ఘట్టాలు

పోతరాజు

అమ్మవారి సోదరుడిగా భావించే పోతరాజు బోనాల ఊరేగింపుకు ముందుండి నడుస్తాడు. ఒంటికి పసుపు, నుదుట పెద్ద కుంకుమ బొట్టు, కాళ్లకు గజ్జెలు, నడుముకు వేపాకుల మండలం, చేతిలో కొరడాతో డప్పుల దరువుకు ఉత్సాహంగా నాట్యం చేస్తాడు. దుష్ట శక్తులను తరిమికొట్టే రక్షకుడిగా పోతరాజును భావిస్తారు.

ఘటం

అమ్మవారి రూపాన్ని ప్రతిష్ఠించిన రాగి కలశాన్ని "ఘటం" అంటారు. ఉత్సవాలకు ముందు ఘటాన్ని పూజారి తలపై పెట్టుకుని ఊరేగింపుగా వీధుల గుండా తీసుకెళ్తారు. ఘటం ఊరేగింపుతోనే బోనాల సందడి మొదలవుతుంది.

తొట్టెల ఊరేగింపు

రంగు కాగితాలు, వెదురు కర్రలతో తయారు చేసిన అందమైన తొట్టెలను (చిన్న మండపాల వంటివి) భక్తులు ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్లి అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు.

రంగం - భవిష్యవాణి

బోనాల మరుసటి రోజు ఉదయం జరిగే "రంగం" కార్యక్రమం అత్యంత ఆసక్తికరమైనది. అమ్మవారు ఆవహించిన స్త్రీ (మాతంగి) పచ్చి కుండపై నిలబడి, రాబోయే సంవత్సరంలో వర్షాలు, పంటలు, ప్రజల ఆరోగ్యం గురించి భవిష్యవాణి చెబుతుంది. దీనిని వినడానికి వేలాది మంది భక్తులు, ప్రభుత్వ ప్రతినిధులు హాజరవుతారు.

బలి గంప, సాగనంపడం

ఉత్సవాల చివర అమ్మవారిని సాగనంపుతూ ఊరేగింపు జరుగుతుంది. ఈ సమయంలో డప్పుల మోత, జానపద పాటలు, నృత్యాలతో వీధులు మార్మోగుతాయి.

బోనాలకు వెళ్లేవారికి సూచనలు

• ప్రధాన ఆలయాల వద్ద రద్దీ చాలా ఎక్కువ; ట్రాఫిక్ మళ్లింపులు, పోలీసు సూచనలు పాటించండి.
• పిల్లలు, వృద్ధులతో వెళ్లేటప్పుడు గుంపులో తప్పిపోకుండా జాగ్రత్త వహించండి.
• వర్షాకాలం కాబట్టి గొడుగు, తాగునీరు వెంట ఉంచుకోండి.
• బోనం కుండలను శుభ్రంగా, పరిశుభ్రమైన పదార్థాలతో తయారు చేయండి; ప్లాస్టిక్ అలంకరణలను తగ్గించండి.

బోనాల శుభాకాంక్షలు

• "మహంకాళి అమ్మవారి దీవెనలతో మీ కుటుంబం ఆయురారోగ్యాలతో, సుఖసంతోషాలతో ఉండాలి. బోనాల పండుగ శుభాకాంక్షలు!"
• "డప్పుల దరువు, పోతరాజుల ఆట, అమ్మవారి కరుణ - మీ ఇంట ఆనందం నిండాలి. హ్యాపీ బోనాలు!"
• "తెలంగాణ ఆత్మ గౌరవ పండుగ బోనాల శుభాకాంక్షలు."

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

బోనాలు ఏ మాసంలో జరుపుకుంటారు?
ఆషాఢ మాసంలో, సాధారణంగా జూన్ చివరి నుండి జూలై-ఆగస్టు మధ్య వరకు, ఆదివారాల్లో జరుపుకుంటారు.

బోనాలు ఏ దేవతలకు సమర్పిస్తారు?
మహంకాళి, ఎల్లమ్మ, పోచమ్మ, మైసమ్మ, పెద్దమ్మ, బాలకమ్మ, డొక్కాలమ్మ వంటి గ్రామ దేవతలకు.

బోనాలు రాష్ట్ర పండుగ ఎప్పటి నుండి?
2014లో తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావం తర్వాత బోనాలను అధికారిక రాష్ట్ర పండుగగా ప్రకటించారు.

ముగింపు

బోనాలు కేవలం పూజ కాదు - కుల మతాలకు అతీతంగా అందరూ కలిసి జరుపుకునే తెలంగాణ సామూహిక సంస్కృతి. అమ్మవారిని ఇంటి ఆడపడుచులా ఆదరించే ఈ పండుగ, ప్రకృతి-ఆరోగ్యం-భక్తి మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. తెలంగాణలో జరిగే మరో పూల పండుగ బతుకమ్మ గురించి మా దసరా వ్యాసం లో చదవండి.